Ilinnut, eqimattannut imaluunniit suliffinnut

Meeqqat inuusuttullu

Ingerlatsinerit ilaatigut timikkut eqqissiviilliorneq, malugissutsinik aaqqissuussineq, aallussisinnaaneq, iliuutsinik aqutsisinnaaneq, timimik ilisimaarinninneq, imminut aqussinnaaneq, nammineq killissanik maluginninneq, imminut naleqartinneq ataatsimoornernullu peqataaneq pillugit ingerlanneqarsinnaapput. Angajoqqaat, atuarfik imaluunniit paaqqinnittarfik isumaqatigiissuteqarnikkut suleqatigineqarsinnaapput.

Inersimasut

Inersimasunut neqeroorutit stressimut, timikkut sukanganermut, allanut isumassuinermit qasernermut, sininnermut, aallussisinnaanermut, imminut naleqartinnermut kiisalu nammineq pisariaqartitanik killissanillu maluginninnermut tunngasinnaapput. Timi, misigissutsit, eqqarsaatit ulluinnarnilu inuunerup imminnut ataqatigiinnerat pillugu suliaqartarpugut.

ADHD, autismi aamma pisinnaasakillineq

Psykomotoriskimik ingerlatsinerit ADHD-mik, autismimik imaluunniit timikkut tarnikkulluunniit pisinnaasakillinermik pigisaqartunut naleqqussarneqarsinnaapput. Malugissutit, timip nalunaarutai, imminut aqussinnaaneq, aaqqissuussineq, aalaneq ulluinnarnilu peqataaneq sammineqarsinnaapput.

Naartuneq aamma erninermi kingorna

Ingerlatsinerit naartunerup nalaani erninermilu kingorna timimut attaveqarnermik tapersersuisinnaapput. Timip allanngorneri, anersaartorneq, qasukkarsarneq, nammineq killissanik maluginninneq, nukittoriartorneq inuunermullu nutaamut naleqqussarneq sammineqarsinnaapput.

Utoqqaat

Utoqqarnut neqeroorutit ilaatigut aalaneq, qasukkarsarneq, oqimaaqatigiinneq, anersaartorneq, timimik ilisimaarinninneq ulluinnarnilu pisinnaasanik attassiinnarnissaq imarisinnaavaat. Ingerlatsinerit puigortunngortunut imaluunniit Parkinsonimik nappaatilinnut aamma naleqqussarneqarsinnaapput.

Suliffeqarfiit paaqqinnittarfiillu

Sulisunut, aqutsisunut suliamullu ilinniagalinnut ilinniartitsinermik, saqqummiinermik, workshopinik suliamullu tunngasumik siunnersueqatigiinnermik neqerooruteqarpunga. Sammisat ilaatigut stressi, suliffimmi atugarissaarneq, imminut isumassorneq, nammineq killissat, artukkerneqarnermi qisuariarnerit, attaveqarneq suleqatigiinnerlu pillugit pisinnaapput.

Ingerlatsineq peqataasut pisariaqartitaannut pissutsinullu aalajangersimasunut tamatigut naleqqussarneqartarpoq. Pisariaqartitsineq naapertorlugu suliamut ilinniagalinnik allanik suleqateqarneq pisinnaavoq.

Timit qanoq malugisarpiuk? Qaqugukkut timit toqqissisimasutut, sukanganartutut, oqimaatsutut nukissaqarluartutulluunniit misigisarpiuk? Timillu pillugu eqqarsaatitit aalariaatsinnut allanillu peqateqarnerinnut qanoq sunniuteqartarpat?

Ataasiakkaarluni tarnermik timimillu suleqatigiissitsilluni katsorsaanermi timinnut attaveqarnerit ataatsimoorluta misissussavarput. Misilittakkatit, pisariaqartitatit sammisserusutavillu aallaavigissavagut.

Makua sammisinnaavagut:

• Timip maluginiarnera – timip nalunaarutaanik, sukanganermik qasukkarnermillu, anersaartornermik, timip inissisimaneranik aalariaatsinillu maluginiarneq.

• Timimik misigisaqarneq – timivit eqqissisimatilluni, aalatilluni pissutsinilu assigiinngitsuni qanoq misigineranik.

• Timimut isiginninneq – timit pillugu eqqarsaatitit, takorluukkatit misigissutsitillu, taakkulu imminut qanoq isiginerinnut sunniutaat.

Aamma nammineq killissatit maluginiarnissaat, aalariaatsit ileqquliussat misissornissaat imaluunniit timimi toqqissisimanermik patajaassusermillu nassaarnissaq sammisinnaavagut.

Katsorsaaneq oqaloqatigiinnermik, aalarnermik, malugissutsinut sungiusaatinik, qasukkarsarnermik assaallu atorlugit katsorsaanermik imaqarsinnaavoq. Attorneqarnissat illit akuersineratigut taamaallaat ingerlanneqassaaq. Sukkassusaa imarisassaalu ingerlaavartumik naleqqussassavagut.

Sammisassaq ataatsimoorluta isumaqatigiissutigissavarput, misilittakkatillu malinnaaffigissallugit. Ulluinnarni inuuninni sammisatta misilinnissaannut periarfissaqassaatit.

Timimut tunngasunik ilisimasat ilinniartitsinermi, aqutsinermi meeqqanillu, inersimasunik utoqqarnillu suliaqarnermi qanoq atorneqarsinnaappat?

Atuarfinnut, paaqqinnittarfinnut, suliffeqarfinnut sulisunullu eqimattanulluunniit ilinniartitsineq neqeroorutigaara. Ilinniartitsisutut ilinniagaqarlunga, atuarfeqarfimmi ukiuni 12-ni misilittagaqarlunga aqutsisutullu sulisimallunga peqataasut ulluinnarni atugaat aallaavigalugit ilinniartitsineq aaqqissuuttarpara.

Ilinniartitsinermi ilisimasanik saqqummiineq, aalaneq, timikkut sungiusaatit ataatsimoorlunilu eqqarsaatersorneq paarlakaattarput. Peqataasut eqqartukkavut namminneq timikkut maluginiarsinnaallugillu misissorsinnaavaat.

Sammisat ilaatigut makkuusinnaapput:

• Timip maluginiarnera, timimik misigisaqarneq timimullu isiginninneq.

• Stressi, artukkerneqarneq timillu qisuariarneri.

• Anersaartorneq, sukanganerup qasukkarnissallu maluginiarnerat kiisalu aalaneq.

• Killissat, attaveqarneq peqatigiinnerlu.

• Imminut aqussinnaaneq eqqissisimanissamullu tapersersoqatigiinneq.

• Aalanermik nuannaarneq ataatsimoornernilu peqataaneq.

Suleriaatsissinni pisut aalajangersimasut aallaavigissavagut. Assersuutigalugu atuartitsinermi eqqissiviilliorneq, oqaloqatigiinnerit piumasaqaatitaqartut, sulisut akornanni suleqatigiinneq imaluunniit suliffiup ingerlanerani unikkallarnissamik pisariaqartitsineq sammisinnaavagut.

Imarisassaa sivisussusialu sullinniakkat sammisserusutasilu aallaavigalugit isumaqatigiissutigineqassapput. Ilinniartitsineq kalaallisut danskisulluunniit ingerlanneqarsinnaavoq, ataasiartumik ilinniartitsinertut imaluunniit sivisunerusumik ingerlatsinertut aaqqissuussinnaalluni.

Timip nalunaarutai sunik oqaluttuarpat? Ulluinnarni piumasaqaatit timip sukanganeranut, anersaartornitsinnut nukissaqassutsitsinnullu qanoq sunniuteqartarpat? Imminullu maluginiarnerulernissaq qanoq ilinniarsinnaavarput?

Tarnip timillu ataqatigiinnerannik isiginnittariaatsit kiisalu ilinniartitsisutut aqutsisutullu misilittakkakka aallaavigalugit saqqummiisarpunga. Ilisimasat paasiuminartumik saqqummiuttarpakka, peqataasullu nammineq inuunerminnit suliffimminilluunniit ilisarisinnaasaannik assersuuteqartarlunga.

Saqqummiinermi ilaatigut makku sammineqarsinnaapput:

• Tarnip timillu ataqatigiinnerat – timip, eqqarsaatit, misigissutsit iliuutsillu akornanni ataqatigiinneq.

• Timip maluginiarnera, timimik misigisaqarneq timimullu isiginninneq.

• Stressi, allanik isumassuinermit qasoqqaneq timillu artukkerneqarneranut qisuariarneri.

• Nammineq pisariaqartitat, killissat inunnullu attaveqarnerit.

• Aalanermik nuannaarneq ataatsimoornerlu.

• Timip oqaatsii, nipi sukkassuserlu aqqutigalugit qanoq sunniivigeqatigiittarnersugut.

Apeqquteqarnissamut oqaloqatigiinnissamullu periarfissaqarpoq. Isumaqatigiissuteqarnikkut saqqummiineq naatsunik timikkut sungiusaatinik imaqarsinnaavoq, peqataasut sammisamik nammineq timimikkut misigisaqarnissaannik periarfissillugit.

Peqataasussat aaqqissuussarlu aallaavigalugit sammisaq, sivisussusaa ingerlatseriaasialu isumaqatigiissutigissavagut. Saqqummiineq kalaallisut danskisulluunniit ingerlanneqarsinnaavoq.

Killissatit qanoq malugisarpigit? Sukkassuseq annertusiartortillugu timinni qanoq pisoqartarpa? Eqimattamilu qanoq sunniivigeqatigiittarpugut?

Workshopimi sammisaq isumaqatigiissutigineqartoq aalaneq, timikkut sungiusaatit, oqaloqatigiinneq eqqarsaatersornerlu aqqutigalugit sammissavarput. Ilisimasat peqataasut namminneq misigisaannut ulluinnarnilu pisunut aalajangersimasunut ataqatigiissinneqartarput.

Ilaatigut makku sammisinnaavagut:

• Timip maluginiarnera, timimik misigisaqarneq timimullu isiginninneq.

• Anersaartorneq, sukanganerup qasukkarnissallu maluginiarnerat kiisalu unikkallartarneq.

• Killissat, attaveqarneq inuttullu nammineq inissaq.

• Suleqatigiinneq, timip oqaatsii eqimattamilu sunniivigeqatigiinneq.

• Aalanermik nuannaarneq ataatsimoornernilu peqataaneq.

• Timip stressimut artukkerneqarnermullu qisuariarnerinik ilisarinninneq.

Ingerlatsinermi peqataasut suna malugineraat, misilittakkallu angerlarsimaffimmi suliffimmiluunniit qanoq atorneqarsinnaanersut misissussavagut. Peqataasut assigiinngitsumik misigisaqarsinnaapput. Allat assigalugit malugisaqarnissaq iliuuseqarnissarluunniit pisariaqanngilaq.

Sungiusaatit eqimattamut naleqqussarneqassapput. Nammineq sukkassut

Sammisaq, sullissat pisariaqartitallu aallaavigalugit isumaqatigiissutigineqartumik sivisunerusumik ilinniarnermik ingerlatsineq.

Pikkorissarnermi sammisserusutasi aallaavigineqassapput. Atugarissaarneq, suleqatigiinneq, stressi, killissat imaluunniit ulluinnarni piumasaqaatitalimmi nammineq timimut attaveqarneq sammisinnaavagut.

Pikkorissaanerit nammineerlunga imaluunniit suliamik ilisimasallit allat peqatigalugit aaqqissuuttarpakka. Suleqatigiinneq misilittakkanik assigiinngitsunik suliamullu tunngatillugu isiginnittariaatsinik ilinniartitsinermut ilanngussinissamut periarfissiisarpoq. Taamaattumik pikkorissarnerit sammisai, imarisai sivisussusaallu assigiinngissinnaapput.

Tarnip timillu ataqatigiinnerat pikkorissarnerni tamani ilaavoq. Timip, eqqarsaatit, misigissutsit iliuutsillu ataqatigiinnerat sammissavarput, ilisimasallu timikkut misilittakkanut ataqatigiissillugit.

Ilaatigut makku ilaatinneqarsinnaapput:

• Timip maluginiarnera, timimik misigisaqarneq timimullu isiginninneq.

• Aalaneq, anersaartorneq qasukkarsarnerlu.

• Timip artukkerneqarneranut qisuariarneri.

• Nammineq pisariaqartitat, killissat allanillu peqateqarneq.

Sungiusaatinik misiliinissamut, eqqarsaatersornissamut ilikkakkallu ulluinnassinni suliamillu ingerlatsinissinni qanoq atorneqarsinnaanerannik misissuinissamut piffissaqarpoq.

Pikkorissarnerup sammisaa, sivisussusaa ingerlatseriaasialu ataatsimoorluta isumaqatigiissutigissavagut. Pikkorissarneq ulloq ataasiinnaq ullulluunniit arlallit ingerlanneqarsinnaavoq imaluunniit arlaleriarluni naapittarfiusumik ingerlatsinertut aaqqissuussinnaalluni.

Suleqatigiinneq ajornartorsiutaava? Artukkerneqarneq annertusiartorpa? Atuartumut innuttaasumulluunniit attaveqarneq nutaamik periusissamik pisariaqartitsiva?

Aqutsisunut, sulisunut sulisullu eqimattaannut siunnersortitut suliaqarneq suliamullu tunngatillugu isumasioqatigiinneq neqeroorutigaakka. Ilinniartitsisutut aqutsisutullu misilittakkakka aallaavigaakka, tarnillu timillu ataqatigiinnerannik isiginnittariaatsit timimut, misigissutsinut, iliuutsinut inunnullu attaveqarnernut tunngasut ilanngullugit.

Pisuni aalajangersimasuni qanoq pisoqartarnera qanorlu iliuuseqarsinnaanersusi ataatsimoorluta misissussavagut. Ilaatigut makku sammisinnaavagut:

• Timip stressimi isumassuinermillu qasoqqanermi nalunaarutai.

• Nammineq pisariaqartitat, killissat sulinermilu artukkerneqarnerit.

• Timip oqaasiisa, nipip sukkassutsillu allanut attaveqarnermut sunniutaat.

• Atuartuni innuttaasuniluunniit eqqissineq, attaveqarneq peqataasinnaanerlu qanoq tapersersorneqarsinnaanersut.

• Suleqatigiinneq sulisullu eqimattami qisuariaataat assigiinngitsut.

• Ulluinnarni aalaneq, unikkallartarneq timillu maluginiarnera.

Isumasioqatigiinneq ataasiakkaarluni oqaloqatigiinnertut, sulisut eqimattakkaarlutik eqqarsaatersornerattut imaluunniit sivisunerusumik ingerlatsinertut ingerlanneqarsinnaavoq. Isumaqatigiissuteqarnikkut aamma suleriaatsimik malinnaasinnaavunga, maluginiakkakkalu oqaloqatigiinnitsinni aallaavittut atorlugit.

Siunnersortitut suliassat tarnip timillu ataqatigiinnerannik imalinnik sammisassanik ingerlatsinernillu ineriartortitsinermik aammalu taakkua sulinermi misileraanissaannut tapersersuinermik imaqarsinnaapput.

Siunertaa, annertussusaa suleriaasialu pisariaqartitasi naapertorlugit isumaqatigiissutigissavagut. Ingerlaavartumik suut misilissimanerisi qanorlu naleqqussaasoqassanersoq malinnaaffigissavagut.

Psykomotoriskimik eqimattakkuutaarluni ingerlatsinermi peqataasut arlaleriarlutik naapittarput, ataatsimoorussamillu sammisaqartarlutik. Timimik sungiusarnerit, aalaneq, oqaloqatigiinneq, eqqarsaatersorneq misilittakkanillu avitseqatigiinneq atorlugit suliaqartarpugut.

Ingerlatsinermi ilaatigut stressi, timikkut eqqissiviilliorneq, imminut aqussinnaaneq, nammineq killissanik maluginninneq, imminut naleqartinneq, sininneq, aallussisinnaaneq, aalalluni nuannaarneq imaluunniit allanut attaveqarneq sammisarineqarsinnaapput.

Imarisai, sivisussusia peqataasullu amerlassusissaat eqimattap pisariaqartitaanut naleqqussarneqassapput. Eqimattakkuutaarluni ingerlatsinerit namminerisamik peqataasunut kiisalu atuarfinnut, paaqqinnittarfinnut, suliffeqarfinnut ataatsimoortunullu allanut neqeroorutigineqarsinnaapput.